Wanneer digitaal gemak te persoonlijk wordt

Wanneer digitaal gemak te persoonlijk wordt
Afbeelding van Gerd Altmann via Pixabay

Veel publieke verontwaardiging deze week nu blijkt dat, naast Google, ook Apple mensen mee laat luisteren naar opnames van hun spraakassistent. Kennelijk is het feit dat er een mens ongemerkt meeluistert naar wat je doet en zegt een grens in wat we qua privacy bereid zijn te accepteren. Is er hiermee een keerpunt bereikt?

Interessant is dat we weinig moeite hebben om persoonlijke informatie te delen via de mail, social media, of in de sporen die we nalaten bij het surfen op het internet. Terwijl we ergens wel weten dat we er bij de keuze voor een (gratis) email-account feitelijk voor kiezen dat de postbode onze correspondentie al lopende naar onze brievenbus even doorneemt en bewaart voor analyse en reclamedoeleinden. Maar het eindigt niet daar.

De tracking cookies en webanalyse tools die op veel websites gebruikt worden, gaan nog verder. Feitelijk komt een vertaling hiervan naar de fysieke realiteit, die we makkelijker invoelen dan de minder tastbare digitale wereld, er op neer dat we overal waar we ons begeven op straat persoonlijk gevolgd worden. Hierbij wordt vervolgens alles genoteerd en geanalyseerd waar we naar kijken en wat we doen; bij welke winkel we door de etalage verlekkerd naar binnen staren, waar we naartoe gaan, hoe lang we ergens doorbrengen, en ga zo maar door.

”Analyse door algoritmen voelt misschien toch minder als een persoonlijke inbreuk op de privacy”

Hoewel de weerstand hiertoe ook gaandeweg groeit, lijkt de massale verontwaardiging nog uit te blijven. Wellicht komt dit zoals gezegd omdat we ervan uitgaan dat deze analyse niet door mensen wordt gedaan, maar door algoritmen. En dat voelt misschien toch minder als een persoonlijke inbreuk op de privacy, terwijl deze praktijk in haar alomvattendheid feitelijk veel verder gaat dan het steekproefsgewijze meeluisteren naar enkele spraakopnames.

Vanuit dat perspectief is het interessant wat er gebeurt als we onze kunstmatige intelligentie zodanig ver doorontwikkelen dat ze de Turing-test zal doorstaan. Die test komt erop neer dat we niet langer het onderscheid tussen een mens en een computer (lees: machine-learning algoritme) kunnen maken, doordat machines menselijke intelligentie en gedrag beginnen te benaderen.

Wellicht zal het vervagen van het onderscheid tussen mens en machine een omslagpunt zijn voor een nieuwe golf van publieke verontwaardiging?

Er wordt wel degelijk geluisterd

Inmiddels heeft Apple, net als Google, in ieder geval aangegeven voorlopig te stoppen met het meeluisteren zonder bewuste toestemming. De grote internetbedrijven horen de publieke oproep om hier zorgvuldiger mee om te gaan dus wel degelijk.

Daarom, voor degenen die zich niet prettig voelen bij een inbreuk op hun privacy, hierbij de volgende suggestie als boodschap richting je spraakassistent: “Hey Siri, Hallo Google, respecteer alsjeblieft mijn privacy!”

Handelingsperspectief voor de overheid

De vraag is natuurlijk of acceptatie van de privacy-voorwaarden vervolgens indirect afgedwongen zal gaan worden in de gebruiksvoorwaarden van de dienst als geheel. Daarom richt de Autoriteit Persoonsgegevens ondertussen haar pijlen op websites die hun diensten weigeren aan te bieden aan gebruikers die de tracking cookies niet accepteren, terwijl die cookies niet noodzakelijk zijn voor het functioneren van de website. Het probleem zit hem hierbij in het ontbreken van een vrije keuze, door een dienst niet meer te kunnen gebruiken bij weigering van deze niet-functionele cookies. En dat is niet in lijn met de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG).

Het is van belang om als overheid te blijven zoeken naar een passende balans, en vooral te zoeken naar een praktische vertaling van beschermende wet- en regelgeving die gebruikers hun plezier in het gebruik van de fantastische online mogelijkheden laat behouden. De maatschappelijke oproep van mensen die waarde hechten aan hun privacy, is daarbij een belangrijk kompas. Daarin valt nog een (digitale) wereld te winnen!