Digital Services for Europe-toolkit

De digitale transitie en het leveren van digitale dienstverlening staat hoog op de agenda. Door de maatschappelijke impact van de COVID-pandemie is de urgentie met betrekking tot digitale diensten zelfs verder toegenomen het afgelopen jaar.

Een robuuste en wendbare digitale infrastructuur is van groot belang, maar er komt meer bij kijken om de digitale transitie te kunnen realiseren. Niet alleen juridisch en technologisch, maar ook sociaal en cultureel. Digitaal leiderschap op alle niveaus binnen de overheid en alle lagen binnen de organisatie zijn cruciaal, en om dit te kunnen tonen is het essentieel te weten waar je staat en hoe je voort kunt bouwen op wat er reeds beschikbaar is. De digitale transitie is daarmee vooral een veranderkundige opgave, en dat vraagt om een passend instrumentarium.

Het belang van de digitale transitie en het kunnen leveren van digitale diensten wordt inmiddels breed onderschreven. De grote uitdaging is de beantwoording van de ‘hoe’ vraag. Digital Services for Europe is erop gericht te ondersteunen bij het vormgeven van een lokale gemeentelijke strategie en het maken van de vertaling van strategisch naar het tactisch en operationeel niveau.

Modulaire bouwstenen en online toolkit 

We hebben in Nederland en Europa al veel werk verzet in het belang van de digitale transitie, waardoor kennis en ervaring voorhanden is. Om dit bij elkaar te brengen, is er vanuit het Digital Transition Partnership gewerkt aan een overzicht van de belangrijkste bouwstenen ten behoeve van de digitale transitie. De resultaten van de hiervoor uitgevoerde analyse zijn ondergebracht in beschrijvend document en een online toolkit die deze kennis en inzichten voor iedereen toegankelijk maakt. Er is hierbij gekozen voor een modulaire structuur voor de inhoud en dynamische inrichting van de toolkit. Hierdoor zijn de instrumenten niet alleen nu bruikbaar, maar kunnen zij gemeenten gaandeweg blijven ondersteunen in de voorbereiding op nieuwe ontwikkelingen, zoals toekomstige wetgeving en technologie. 

Het doel van de instrumenten is om bestuurders en directies te helpen komen tot een concrete strategie en roadmap om digitale dienstverlening te kunnen ontwikkelen en voorbereid te zijn op Europese wetgeving en kaders.

De toolkit bevat de hiertoe volgende onderdelen en instrumenten:

  • Kennis: een verzameling bouwstenen met onderliggende elementen en bijbehorende implementatiestappen, die samen een ecosysteem vormen voor mensgerichte digitale diensten, als componenten voor een modulaire strategie en de vertaling naar tactisch niveau; 
  • Inzicht: een digitale enquête waarmee gemeenten hun huidige stand van zaken voor elk van de elementen kunnen bepalen, als vertrekpunt voor het vormgeven van hun lokale strategie en voor creëren van overzicht op (inter)nationaal niveau;
  • Handelingsperspectief: een roadmap-tool die op basis van de enquête en een ‘enabling-potential matrix’ berekent voor welk van de nog ontbrekende of deels complete elementen je als gemeente het best toegerust bent om door te ontwikkelen, als onderdeel van een lokale roadmap.
  • Kickstart (nog geen onderdeel van de PoC): verwijzingen naar beschikbare instrumenten en goede voorbeelden, aan de hand waarvan geleerd kan worden om een snellere start te maken met de eigen doorontwikkeling van eigen bouwstenen en onderliggende elementen.

Een volledige beschrijving van de achtergrond en opzet van de toolkit is te vinden in het hoofddocument (zie onder).

Instrument voor strategievorming, beleidsontwikkeling en realisatie

Met behulp van de instrumenten in de toolkit is het mogelijk om als gemeenten, binnen Nederland en Europa, ieder vanuit zijn eigen vertrekpunt te werken aan het eigen ecosysteem voor digitale diensten. Doordat de modulaire bouwstenen zich richten op inhoudelijke samenhang en samenwerking tussen de verschillende bestuurslagen, kan er in eigen tempo en volgorde toch gewerkt worden aan een ‘gezamenlijke’ digitale transitie. 

De set instrumenten binnen de toolkit kunnen helpen om de context voor innovatie te helpen realiseren, door niet enkel naar de technologie te kijken, maar op het hele plaatje te helpen sturen. Zo biedt het bijvoorbeeld handvatten voor digitaal leiderschap, bewustzijn, systeemprikkels, wetgeving, principes, etc. Deze brede insteek vereist een multidisciplinaire benadering met verschillende (interne) stakeholders, waarmee gebruik van het instrument ondersteunt in het veranderkundig proces ten behoeve van de digitale transitie.

Tevens kan op (inter)nationaal niveau inzichtelijk worden gemaakt welke elementen nog beperkt ontwikkeld zijn en/of hoog op de lijst van prioriteiten staat, zodat samenwerking en ondersteuning (zoals expertise, financiering, etc) gericht georganiseerd kunnen worden. De Digital Services for Europe-toolkit is daarmee potentieel niet enkel een instrument voor strategievorming en de vertaling richting uitvoering, maar ook voor beleidsbepaling en lobbyactiviteiten. 

Zo kan de toolkit methodisch ingezet worden ter ondersteuning van de implementatie van Europese wet- en regelgeving. Bijvoorbeeld door voor dergelijke wetgeving een inventarisatie te maken van de in het lokale ecosysteem benodigde elementen voor de uitvoering en dit te matchen met de uitkomst van de digitale enquête, zodat getoetst kan worden op gereedheid voor de uitvoering. Andersom zouden tijdens de conceptiefase van dergelijke wet- en regelgeving al signalen richting de Europese Commissie kunnen uitgaan met de betrekking tot de verwachte haalbaarheid op basis van de stand van zaken bij gemeenten. Hiervoor is het uiteraard van belang dat het instrument inhoudelijk up-to-date wordt gehouden op basis van actuele ontwikkelingen.

Ook bij ‘passief’ gebruik, dat wil zeggen zonder het invullen van de enquête en het genereren van de roadmap, kan de toolkit een toegevoegde waarde kan hebben. De verzamelde kennis en ervaring in de bouwstenen en onderliggende elementen kunnen bijvoorbeeld geraadpleegd worden ter validatie van een reeds bestaande eigen digitaliseringsstrategie, of voor het vinden van implementatiestappen en verwijzingen naar good-practices en bruikbare voorzieningen.

Meer weten?

De Proof-of-Concept fase is afgerond na de validatie met een aantal Europese gemeenten. Met belangstellende partijen worden de mogelijkheden voor bredere inzet in de toekomst in kaart gebracht. Voor meer informatie en belangstelling, neem contact op via de Contact-pagina.

Op Living-in.EU vindt u het uitgebreide document met achtergrondinformatie en inhoudelijke toelichting op de bouwstenen binnen de toolkit: